Η σιωπή δεν είναι πλέον απόλυτη. Παραμένει, όμως, εκκωφαντική εκεί όπου κρίνεται το δημόσιο συμφέρον για ενενήντα εννέα χρόνια. Στις 20 Αυγούστου 2026 απευθύνθηκε έγγραφο αίτημα προς τους αρμόδιους θεσμούς για την προστασία του ιστορικού, αρχαιολογικού, φυσικού και ιαματικού τοπίου των Θερμοπυλών. Αρκετοί φορείς επιβεβαίωσαν μόνο την παραλαβή ή την πρωτοκόλληση.
Στις 28 Αυγούστου λάβαμε την πρώτη ουσιαστική υπηρεσιακή απάντηση που εντοπίζεται έως τη σύνταξη του παρόντος: το υπ’ αριθ. 372537/28.08.2026 έγγραφο της Εφορείας
Αρχαιοτήτων Φθιώτιδας και Ευρυτανίας.
Δεν αγνοούμε αυτή την απάντηση. Την αναγνωρίζουμε και την καθιστούμε
αφετηρία για τον αναγκαίο δημόσιο έλεγχο.
ΤΙ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΕΙ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ
Η Εφορεία αναφέρει ότι:
— οι Θερμοπύλες αποτελούν αρχαιολογικό χώρο και ιστορικό τόπο
παγκόσμιας εμβέλειας, προστατευόμενο με αναοριοθέτηση και Ζώνες
Προστασίας Α και Β·
— βρίσκονται σε εξέλιξη δύο υποέργα ήπιας ανάπλασης και αποκατάστασης
του Τείχους των Φωκέων, με προβλεπόμενη ολοκλήρωση εντός του 2026·
— τα έργα αποτελούν τμήμα συνολικού σχεδίου —masterplan— ολιστικής
διαχείρισης του αρχαιολογικού χώρου, συμπεριλαμβανομένων των ιαματικών
πηγών, δημόσιων και ιδιωτικών εκτάσεων και εκτάσεων ιδιοκτησίας του
πρώην ΤΑΙΠΕΔ·
— από τις 21 Ιουλίου 2022 έχει ζητηθεί αναγκαστική απαλλοτρίωση
ιδιωτικού τμήματος για την ανάδειξη του πεδίου μάχης των κλασικών
χρόνων·
— στις 9 Μαΐου 2022 η Εφορεία γνωμοδότησε θετικά επί της Στρατηγικής
Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για την αξιοποίηση του ακινήτου των
Ιαματικών Πηγών και η μελέτη εγκρίθηκε την 1η Σεπτεμβρίου 2022 από τη
Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων.
Η απάντηση είναι σημαντική. Δεν προέρχεται, όμως, από το Υπερταμείο ή
την ΕΤΑΔ, που διαχειρίζονται τη συναλλαγή, και δεν απαντά στα κρίσιμα
οικονομικά, συμβατικά, υδρογεωλογικά και κοινωνικά ζητήματα της
99ετούς δέσμευσης.
ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ Η ΕΠΙΣΗΜΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ
Η επίσημη πρόσκληση προβλέπει δικαίωμα επιφανείας διάρκειας 99 ετών
για το Ακίνητο Α, μίσθωση 99 ετών για το Ακίνητο Β, μέσα στο οποίο
βρίσκεται η ιαματική πηγή, και χωριστή μακροχρόνια σύμβαση με την ΕΤΑΔ
για την αποκλειστική χρήση του ιαματικού πόρου. Τα τρία συμβατικά
σκέλη περιγράφονται ως ενιαίο, αλληλένδετο και λειτουργικά αδιαίρετο
πλέγμα.
Η αναλυτική πρόσκληση αναφέρει επίσης ότι το Ακίνητο Β βρίσκεται εξ
ολοκλήρου στη Ζώνη Α Απόλυτης Προστασίας του λόφου του Κολωνού, σε
δασική έκταση και στη Ζώνη Ι άμεσης προστασίας της πηγής. Κρίσιμες
λεπτομέρειες, όπως οι ακριβείς ποινικές ρήτρες, οι κλίμακες κυρώσεων
και άλλοι ουσιώδεις όροι, παραπέμπονται στα τελικά συμβατικά κείμενα.
Γι’ αυτό η υπηρεσιακή απάντηση δεν κλείνει το θέμα. Το ανοίγει με
ακόμη μεγαλύτερη σαφήνεια.
ΤΑ ΔΩΔΕΚΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ
1. ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΛΗΡΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΟΦΕΛΟΣ;
Να δημοσιοποιηθούν η ανεξάρτητη αποτίμηση, το κατώτατο αποδεκτό
τίμημα, το εφάπαξ εδαφονόμιο για το Ακίνητο Α, το μίσθωμα του Ακινήτου
Β, το χωριστό αντάλλαγμα προς την ΕΤΑΔ για την αποκλειστική χρήση της
πηγής, οι υποχρεωτικές επενδύσεις και το συνολικό αναμενόμενο έσοδο
του Δημοσίου σε ορίζοντα 99 ετών.
2. ΠΟΤΕ ΘΑ ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ;
Θα δοθούν πριν από την κατακύρωση στη δημοσιότητα τα πλήρη σχέδια της
σύμβασης δικαιώματος επιφανείας, της σύμβασης μίσθωσης και της
σύμβασης αποκλειστικής χρήσης της ιαματικής πηγής, μαζί με όλα τα
παραρτήματα, τους χάρτες, τις υποχρεώσεις, τις ρήτρες και τους όρους
λύσης;
3. ΠΟΙΑ ΡΗΤΡΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΝΕΙ ΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ;
Ποια σαφής, διαρκής και εκτελεστή συμβατική διάταξη θα εγγυάται την
ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών, των σχολείων, των ερευνητών και των
επισκεπτών στην πηγή, στο ιστορικό τοπίο, στα μονοπάτια και στους
αρχαιολογικούς τόπους σε όλη τη διάρκεια της 99ετίας;
4. ΤΙ ΘΑ ΙΣΧΥΣΕΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥΣ ΛΟΥΟΜΕΝΟΥΣ;
Θα διατηρηθεί δημόσια ζώνη δωρεάν ή κοινωνικά προσιτής χρήσης των
ιαματικών νερών; Ποιοι θα είναι οι όροι πρόσβασης, το ωράριο, η
τιμολόγηση, η πρόβλεψη για ΑμεΑ και η εξασφάλιση της θεραπευτικής
χρήσης από την τοπική κοινωνία;
5. ΠΟΙΟ ΑΚΡΙΒΩΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΑΡΑΧΩΡΕΙΤΑΙ;
Ποια παροχή και ποσότητα του ιαματικού πόρου θα μπορεί να χρησιμοποιεί
αποκλειστικά ο ανάδοχος, για ποιες χρήσεις, με ποια ανώτατα όρια
άντλησης και με ποιο ανεξάρτητο σύστημα συνεχούς υδρογεωλογικής,
ποιοτικής και περιβαλλοντικής παρακολούθησης;
6. ΤΙ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΖΩΝΗ Α ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ;
Αφού το Ακίνητο Β βρίσκεται εξ ολοκλήρου στη Ζώνη Α Απόλυτης
Προστασίας, σε δασική έκταση και στη ζώνη άμεσης προστασίας της πηγής,
ποιες ακριβώς χρήσεις, κατασκευές και επεμβάσεις επιτρέπονται και
ποιες εγκρίσεις απαιτούνται για καθεμία;
7. ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΠΕΡΙΕΛΑΜΒΑΝΕ Η ΘΕΤΙΚΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΤΟΥ 2022;
Να δημοσιοποιηθούν το υπ’ αριθ. 176037/09.05.2022 έγγραφο της
Εφορείας, η απόφαση έγκρισης της 1ης Σεπτεμβρίου 2022 και όλοι οι
όροι, οι επιφυλάξεις και οι δεσμεύσεις που τέθηκαν. Έχουν ενσωματωθεί
πλήρως στη σημερινή πρόσκληση και στις υπό κατάρτιση συμβάσεις;
8. ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΥΝΟΛΙΚΟ MASTERPLAN;
Ποιος το εκπόνησε, ποιος το ενέκρινε, ποιο είναι το ακριβές γεωγραφικό
του όριο και πώς συνδέει τον αρχαιολογικό χώρο, τις πηγές, τις
δημόσιες, ιδιωτικές και υπό αξιοποίηση εκτάσεις; Πότε θα
δημοσιοποιηθεί ολόκληρο με τους χάρτες, τις φάσεις, τον προϋπολογισμό
και το μοντέλο διοίκησης;
9. ΤΙ ΑΠΕΓΙΝΕ ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗΣ;
Σε ποιο στάδιο βρίσκεται το αίτημα της 21ης Ιουλίου 2022 για την
απαλλοτρίωση του ιδιωτικού τμήματος του πεδίου μάχης; Έχει εγκριθεί,
χρηματοδοτηθεί ή ολοκληρωθεί και πώς συνδέεται με τη σημερινή
συναλλαγή;
10. ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΚΥΡΩΣΕΙΣ;
Ποιο είναι το δεσμευτικό ύψος επένδυσης, ποια τα συγκεκριμένα έργα και
ποιο το τελικό χρονοδιάγραμμα; Τι ακριβώς συμβαίνει αν δεν επιτευχθούν
τα ορόσημα; Είναι επαρκείς οι εγγυήσεις, οι ποινικές ρήτρες, οι όροι
καταγγελίας, η επιστροφή της χρήσης και η πλήρης αποκατάσταση του
χώρου;
11. ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΕΛΕΓΧΕΙ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΓΙΑ 99 ΧΡΟΝΙΑ;
Ποιος δεσμευτικός ρόλος προβλέπεται για τον Δήμο Λαμιέων, την
Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, το Υπουργείο Πολιτισμού, το ΥΠΕΝ, τον
ΟΦΥΠΕΚΑ, τα πανεπιστήμια, τους επιστημονικούς φορείς και την τοπική
κοινωνία; Θα συγκροτηθεί ανεξάρτητο δημόσιο όργανο εποπτείας με
ετήσιες ανοικτές εκθέσεις;
12. ΘΑ ΠΑΡΑΤΑΘΕΙ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΓΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΕΛΕΓΧΟ;
Θα δοθεί παράταση ώστε να δημοσιοποιηθούν τα παραπάνω και να
προηγηθούν νέα δημόσια διαβούλευση επί των συγκεκριμένων συμβάσεων,
καθώς και ανεξάρτητος νομικός, αρχαιολογικός, περιβαλλοντικός,
υδρογεωλογικός και οικονομοτεχνικός έλεγχος πριν από οποιαδήποτε
κατακύρωση;
Η ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΤΟΥ 2022 ΔΕΝ ΑΡΚΕΙ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ
Το 2022 πραγματοποιήθηκε ανοικτή διαβούλευση επί της Στρατηγικής
Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Η διαδικασία αυτή δεν υποκαθιστά
τον σημερινό δημόσιο έλεγχο των τριών συγκεκριμένων συμβάσεων, των
οικονομικών όρων, της αποκλειστικής χρήσης του νερού, των ρητρών και
των εγγυήσεων πρόσβασης.
Δεν ζητούμε συνθήματα αντί απαντήσεων. Ζητούμε τα έγγραφα, τους
αριθμούς, τους χάρτες, τις δεσμευτικές ρήτρες και τις υπογραφές των
αρμοδίων.
Η ανάπτυξη των Θερμοπυλών είναι αναγκαία. Δεν μπορεί, όμως, να
σημαίνει απώλεια του δημόσιου ελέγχου της γης, του νερού, της
ιστορικής μνήμης και της ελεύθερης πρόσβασης.
Η οσμή του ιαματικού νερού ανήκει στη φύση. Η δυσοσμία της
εγκατάλειψης και η σιωπή απέναντι στις ευθύνες είναι ανθρώπινη
επιλογή.
Επίσημη ανακοίνωση διαγωνισμού:
https://growthfund.gr/en/ekkinisi-diagonismou-gia-tin-aksiopoiisi-tou-akinitou-iamatiki-pigi-loutron-thermopylon/ [1]
Συνοδευτικό ντοκιμαντέρ:
https://www.youtube.com/watch?v=af_DYTemBIo [2]
Βαγγέλης Μαρκατσέλης
Γεωλόγος — Εκπαιδευτικός Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης